| binnen- | [ 12·2·2·2·ii·5 ]
| Alle werkwoorden die op een of andere wijze een 'voortbewegen' betekenen, kunnen met binnen (in de richtingaanduidende betekenis) samenkoppelingen vormen. Het procédé is productief. Naast vormingen als binnengaan, binnenglippen, binnenkomen, binnenrijden, binnenvaren kan men ook vormen binnenrollen, binnensijpelen, binnenstrompelen , enzovoort. Enkele voorbeeldzinnen zijn:
| (20) | Iedereen keek verbaasd op toen hij binnenstrompelde.
| (21) | Hij probeerde ongemerkt binnen te glippen.
Verder kan binnen ook met andere werkwoorden gecombineerd worden. Het bijwoord geeft ook hier weer de richting of het doel aan van de werking. Voorbeelden waarin het tweede lid geen werkwoord is dat een manier van voortbewegen aanduidt, zijn: binnenbrengen, binnendragen, binnenhouden, binnenkrijgen, binnenlaten, binnenroepen, binnensmokkelen. Een voorbeeldzin met het werkwoord binnenkrijgen is:
| (22) | De patiënt kon geen voedsel binnenkrijgen.
Opmerking 3
| Meestal kan men een met binnen gecombineerd werkwoord vervangen door een omschrijving met naar binnen en het ongelede werkwoord, behalve wanneer de plaats in de richting waarvan de werking zich uitstrekt met name genoemd wordt (zoals in (ii)). Vergelijk met elkaar:
| (ia) | Mag ik binnengaan? <regionaal>
| (ib) | Mag ik naar binnen gaan?
| (iia) | De tanker is de haven binnengevaren.
| (iib) | De tanker is de haven naar binnen gevaren. .
In de andere gevallen doen zich streekgebonden verschillen voor (vergelijk bijv. een vooral in Belgisch Nederlands voorkomende zin als (ia) met (ib)), maar ook afgezien daarvan is variatie mogelijk, vergelijk bijv. met elkaar de oogst binnenhalen/binnenrijden , en iets door het raam naar binnen halen / de auto naar binnen rijden . |
Opmerking 4
| In gevallen waarin het doel van de richting genoemd wordt, zoals in de haven binnenvaren , is het ook mogelijk binnen als een achtergeplaatst voorzetsel op te vatten ( de haven binnen (varen) ). Er is dan geen sprake van een samengesteld werkwoord . |