| Zelfstandig gebruik van hoofdtelwoorden | [ 7·2·2·2 ]
1 | Hoofdtelwoorden kunnen ook zelfstandig gebruikt worden. In het volgende voorbeeld is beide onderwerp:
| (1) | (Leonie had twee antieke prenten gekocht). Beide waren licht beschadigd.
In dit geval kan beide niet door allebei vervangen worden. In de bovenstaande zin kan beide uit de context aangevuld worden met het substantief prenten. Is zo'n aanvulling vanuit de context mogelijk, dan kan men van binnentekstelijk zelfstandig gebruikte telwoorden spreken. Een ander voorbeeld is:
| (2) | (Zal ik die dozen maar opbergen?) Ja, als je deze drie maar laat staan.
Tot het binnentekstelijk zelfstandig gebruik zijn ook gevallen te rekenen als:
| (3) | Een van de aanwezigen had een bom bij zich. Veel van de aanwezigen spraken hier hun afkeuring over uit.
Ligt een aanvulling niet voor de hand of is die uitgesloten, dan kan men van buitentekstelijk zelfstandige telwoorden spreken, zoals in de voorbeelden (4) t/m (6). Voor het onderscheid tussen binnen- en buitentekstelijk zelfstandig vergelijk . Als buitentekstelijk zelfstandig gebruikte onbepaalde telwoorden of het telwoord beide uitsluitend personen aanduiden, dan krijgen ze de uitgang -n, die echter niet altijd uitgesproken wordt. In andere gevallen treedt geen -n op (zie voorbeeld (6)):
| (4) | (Er waren veel aanwezigen in de zaal.) Velen /de meesten van hen droegen avondkleding.
| (5) | Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren.
| (6) | (Paard en ruiter kwamen ten val.) Beide bleven roerloos liggen.
2 | Enkele voorbeelden van het gebruik van hoofdtelwoorden in constructies met kwantitatief er zijn:
| (7) | Hoewel er tien bestuursleden waren heeft hij er toch maar zeven een brief gestuurd.
| (8) | Ik heb al heel wat appels weggegeven, maar ik heb er toch nog veel over.
Zie verder . |
3 | Van beide en vele komen nog oude genitieven voor, voornamelijk in formele taal, maar ook wel in vaste uitdrukkingen, bijv.:
| (9) | Op veler verzoek herhalen we deze uitzending.
| (10) | Veler vrees werd bewaarheid. <formeel>
| (11) | U beider belang wordt niet verwaarloosd. <formeel>