| Voegwoorden van graadaanduidend gevolg: dat, dan dat, om | [ 10·3·6 ]
1 | Zinnen waarin een (expliciete of impliciete) graadaanduiding voorkomt, kunnen gevolgd worden door een bijwoordelijke bijzin van graadaanduidend gevolg. Deze bijzinnen worden ingeleid door dat, dan dat of om. |
2 | Het voegwoord dat wordt gebruikt na het bijwoord zo (vergelijk het voegwoord van gevolg zodat ) of bij impliciete graadaanduiding; in het laatste geval gaat het meestal om vaste uitdrukkingen. Een uitdrukking als Het regent dat het giet moet opgevat worden als Het regent zó hard, dat het giet . Voorbeelden (in de voorbeelden van deze subparagraaf zijn steeds zowel de graadaanduidingen als de voegwoorden gecursiveerd):
| (1a) | Dat boek is zo dik dat je het niet in één avond kunt uitlezen.
| (2a) | Hij was zo hoog geklommen dat gewone mensen geen contact meer met hem konden krijgen.
| (3) | Je liegt dat je barst.
| (4) | De lammetjes dartelden door de wei dat het een lieve lust was.
| (5) | Er wordt hier geschrobd en geboend dat het een aard heeft.
In regionale , informele taal (in de noordelijke helft van het taalgebied) kan op dat na zo een zin met voor-pv volgen, bijv.:
| (6) | Het heeft zo hard geregend dat de straten staan hier helemaal blank. <informeel, regionaal>
Zie hiervoor verder . |
3 | De voegwoordelijke uitdrukking dan dat wordt gebruikt na te in de voorafgaande zin; te...dan dat is dan gelijk aan zo...dat niet. Voorbeelden van deze minder frequente constructie zijn:
| (1b) | Dat boek is te dik dan dat je het in één avond kunt uitlezen.
| (2b) | Hij was te hoog opgeklommen dan dat gewone mensen nog contact met hem konden krijgen.
4 | Om leidt beknopte bijzinnen met een infinitief met te in; het wordt niet gebruikt na de graadaanduiding zo of bij impliciete graadaanduiding, maar na te en genoeg/voldoende. Voorbeelden:
| (1c) | Dat boek is te dik om (het) in één avond uit te lezen.
| (7) | Je hebt hard genoeg gewerkt om eens even te mogen uitrusten.
Opmerking
| Zinnen met of in balansschikking ) hebben soms dezelfde betekenis als bijzinnen van graadaanduidend gevolg, bijv.:
| (i) | Hij is nog niet zo ver weg of je kunt hem nog wel inhalen.