| Omschrijving van de trappen van vergelijking met meer en meest | [ 6·4·3·1·ii ]
1 | Bij een aantal adjectieven die alleen niet-attributief gebruikt kunnen worden , worden zowel de vergrotende als de overtreffende trap omschreven, bijv.:
| (1) | Hij is meer begaan met z'n eigen lot dan met dat van Ans.
| (2) | Ze zijn meer bereid tot extra financiële steun dan tot een wijziging van het beleid.
| (3) | Kleine kinderen blijken meer vatbaar voor kou te zijn dan volwassenen. (ook: vatbaarder)
| (4) | Zij was het meest geneigd tot toegeven.
2 | Ook de als adjectief gebruikte deelwoorden hebben omschreven trappen van vergelijking, voorzover ze nog duidelijk hun werkwoordelijke betekenis behouden hebben, bijv.:
| (5) | Wat is de meest gelezen krant?
| (6) | Hij is de meest gehate kerel van de school.
| (7) | Het meest tevreden stemmende onderzoek is dat van de jonge doctor.
| (8) | Zelf vindt hij dat de meest bindende afspraak.
| (9) | We bedoelen die meer overhangende bomen daar aan het eind.
maar:
| (10) | Een vervallener huis dan dit hebben we nog nooit gezien.
| (11) | In de drukkendste warmte liepen we verder.
| (12) | Het sprekendste bewijs is wel dat we hen daarna nooit meer teruggezien hebben.
| (13) | Een geslotener karakter dan dat van hem kan ik me niet voorstellen.
3 | Een omschrijving met meer wordt verder gebruikt als twee bijzonderheden van één en dezelfde grootheid met elkaar vergeleken worden, bijv.:
| (14) | Ik vind dat papier meer geel dan oranje.
| (15) | Deze kamer is meer lang dan breed.
| (16) | Hij werd meer dood dan levend uit het water opgevist.
4 | Bij adjectieven die uitgaan op gesproken -st (geschreven als -st of -sd) bezigt men het liefst de met meest omschreven overtreffende trap, bijv.: het meest drieste antwoord, de meest robuuste kerel van allemaal, het meest vast, het meest verbaasd. Ook de overtreffende trap van adjectieven op -s, -isch of -sk wordt bij voorkeur omschreven, bijv.: het meest problematisch (naast: problematischt), de meest praktische aanpak (naast: praktischte), meest bruusk (naast: bruuskst). Verder wordt de overtreffende trap van adjectieven op -de (bijv. perfide, stupide ) bij voorkeur omschreven: meest perfide, meest stupide . |
5 | Men kan de omschrijving met meest ook nog gebruiken ter wille van de nadruk, bijv.:
| (17) | de méést complete krant van Nederland (reclameslogan)
| (18) | Het is wel de meest arrogante kwal die ik ken.
6 | Voorts komt omschrijving voor in niet nader te systematiseren gevallen als: welkom - meer welkom (ook wel: welkomer) - meest welkom; vermoeid - vermoeider - meest vermoeid (ook: vermoeidst). Vergelijk bijv.:
| (19) | We hadden het gevoel dat zij meer welkom waren dan wij.
| (20) | Een welkomer afwisseling was nauwelijks denkbaar.
Er bestaat een toenemende neiging omschreven vergrotende en overtreffende trappen te gebruiken naarmate het adjectief meer lettergrepen telt. Zo zal men niet licht (21) maar wel (22) zeggen:
| (21) | Deze soep is meer warm (in plaats van: warmer) dan die. <<twijfelachtig>>
| (22) | Deze soep is meer consumabel dan die.
Adjectieven als pluriform, progressief, technocratisch, kostenbewust, geïnteresseerd en verantwoordelijk lenen zich goed voor de vorming van omschreven trappen van vergelijking, bijv.:
| (23) | De consument is tegenwoordig meer kostenbewust geworden.
| (24) | Het optreden van de clown was het meest spectaculair.