| Betekenis | [ 26·7·2 ]
| Naar de betekenis kunnen zes types van zinnen met balansschikking onderscheiden worden.
| [1] In een eerste betekenistype wordt iets uitgedrukt wat algemene geldigheid heeft. Voorbeelden:
| (1) | Er is geen mens of hij moet sterven.
(= 'Er is geen mens die niet moet sterven.')
| (2) | Ik kon geen woord zeggen of Louise begon te lachen.
(= 'Als ik ook maar een woord zei, begon Louise te lachen.')
| (3) | We spraken niemand of hij was zeer ingenomen met het plan.
(= 'Iedereen die we spraken was zeer ingenomen met het plan.')
| (4) | Je kunt tegenwoordig nergens meer komen of je hoort achtergrondmuziek.
(= 'Waar je tegenwoordig ook komt(, ) hoor je/je hoort achtergrondmuziek.') [2] Een tweede type is dat waarbij in de voorzin wordt uitgedrukt dat een bepaalde graad van iets niet wordt bereikt, wat resulteert in de situatie die in de of -zin wordt genoemd. Voorbeelden:
| (5) | Hij is niet zo dom of hij weet het.
(= 'Hij is niet zo dom dat hij het niet weet.')
| (6) | Zoveel heeft hij niet te doen of hij kan nog wel wat schrijfwerk voor zijn rekening nemen.
(= 'Wat hij allemaal te doen heeft, is geen belemmering voor hem om nog wat schrijfwerk voor zijn rekening te kunnen nemen.') [3] Bij een derde type volgt de in de of-zin uitgedrukte situatie onmiddellijk op die van de voorzin. Voorbeelden:
| (7) | Nauwelijks waren we thuis of het begon hard te regenen.
(= 'Direct na onze thuiskomst begon het hard te regenen.')
| (8) | Nog maar net had ik dit gezegd of hij stond op en ging weg.
(= 'Nog maar net had ik dit gezegd toen hij opstond en wegging.') [4] In andere gevallen volgt de in de of-zin uitgedrukte situatie onmiddellijk op een situatie die moet blijken uit context en/of situatie. Voorbeeld:
| (9) | (We waren in de tuin gaan zitten.) Het duurde niet lang of het begon hard te regenen.
(= 'Al gauw begon het hard te regenen.') [5] In een vijfde type heeft de voorzin ten opzichte van de of -zin de betekenis van 'bijna' of 'net niet'. Voorbeelden:
| (10) | Het scheelde geen haar of hij was verdronken.
(= 'Op een haar na was hij verdronken.')
| (11) | Er ontbrak weinig aan of we hadden de meerderheid.
(= 'Er ontbrak weinig aan dat we de meerderheid hadden.') [6] In het zesde hier onderscheiden type heeft de voorzin ten opzichte van de of-zin de betekenis van 'zeker', 'ongetwijfeld', 'noodzakelijkerwijs' en dergelijke. Voorbeelden:
| (12) | Het kan niet missen of hij wordt voorzitter.
(= 'Hij wordt beslist voorzitter.')
| (13) | We wisten niet beter of ze was als eerste aangekomen.
(= 'Voorzover we wisten was ze als eerste aangekomen.')
| (14) | Ik twijfel er niet aan of Gerard komt morgen.
(= 'Ik twijfel niet aan Gerards komst morgen.')