| Naamwoordelijke constituenten met een substantivische kern | [ 14·4·4·3 ]
| In de eerste positie kunnen naamwoordelijke constituenten met een substantivische kern staan die een bepaalde hoeveelheid aanduiden. Het begrip hoeveelheid moet hier ruim geïnterpreteerd worden. Er worden zowel maten en gewichten mee bedoeld als namen van voorwerpen die een bepaalde hoeveelheid kunnen bevatten. Verder ook abstracta als massa en verzamelnamen, voor zover het geen singularia tantum zijn (dus niet vee, buit, maar wel woorden als kudde, verzameling). Voorbeelden van dit type zijn:
| (1) | een stuk kaas
| (2) | een stapel boeken
| (3) | een aantal Amerikanen
| (4) | massa's vreemd uitgedoste jongeren
| (5) | drie liter melk
| (6) | twee kilo andijvie
| (7) | drie kisten vuurwerk
| (8) | een glas rode wijn
| (9) | een emmer water
| (10) | een verzameling inheemse planten
| (11) | een vlucht regenwulpen
| (12) | die kudde schapen
| (13) | een eetlepel suiker
In bepaalde gevallen kan de kern van de hoeveelheidsaanduidende constituent weggelaten worden, bijv. één bier drie koffie , enz. Dit komt voor in het taalgebruik van de horeca-sector. Men kan dit als een verkorting beschouwen van bijv. één glas bier drie kopjes koffie , enz. Opmerking
| Op grond van de betekenis, afhankelijk van de context of de situatie, kan echter soms ook aannemelijk gemaakt worden dat het eerste substantief in de naamwoordelijke constituent de kern moet zijn. Het laatste substantief kan dan als nabepaling opgevat worden. Vergelijk bijv. de zinnen (ia) en (ib):
| (ia) | Ik heb een mand appels in de etalage zien staan.
| (ib) | Ik heb een mand appels opgegeten.
In zin (ia) is het aannemelijk dat mand de kern is van de naamwoordelijke constituent een mand appels. De betekenis van de constituent kan omschreven worden als 'een mand met appels erin'. Deze interpretatie ligt niet voor de hand in (ib), aangezien men normaliter geen mand opeet maar wel appels. De bepaling een mand geeft hier een hoeveelheid aan van datgene wat opgegeten wordt. Is een dergelijke constituent onderwerp van een zin, dan kunnen zich congruentieproblemen voordoen met betrekking tot de persoonsvorm. Deze kwestie wordt behandeld in en 8. |