| Moeten | [ 18·5·4·4·ii·b ]
1 | Door het gebruik van moeten geeft de spreker of schrijver te kennen dat het in de zin uitgedrukte op grond van bepaalde beschikbare gegevens (bijv. getuigenissen van anderen) op een dwingende manier waarschijnlijk is:
| (6) | Ze moet in haar jeugd heel mooi geweest zijn.
| (7) | Het moet een uitstekende film zijn.
| (8) | Op grond van die berekeningen kwamen ze tot de conclusie dat de waargenomen radiostraling een heel andere oorzaak moest hebben.
| (9) | Moeder moet onderweg oponthoud gehad hebben.
2 | Niet tot de standaardtaal behoort het gebruik van de imperfectumvorm moest(en) in conditionele bijzinnen (met of zonder voegwoord) zoals de volgende:
| (10a) | Moest ik ziek worden, zoek dan een vervanger. <regionaal>
| (10b) | Als ik ziek moest worden, zoek dan een vervanger. <regionaal>
| (11) | Moest het morgen regenen, dan blijven we thuis. <regionaal>
| (12) | Moest ik groter zijn, dan zou ik het orkest beter kunnen zien zitten. <regionaal>
Dit soort constructies is beperkt tot Belgisch-Nederlands . Ze komen in de praktijk van het Belgisch-Nederlandse taalgebruik algemeen en frequent voor. In plaats van zulke zinnen is in de standaardtaal altijd een als-zin (zonder moest(en)) of een zin zonder voegwoord met een vóór-pv als eerste zinsdeel mogelijk (zie respectievelijk de voorbeelden (23b) en (23c) verderop), soms - maar bijv. niet in het geval van (12) - een zin met mocht(en). Zie voor het gebruik van mocht(en) in conditionele zinnen verderop bij d, 2. In de standaardtaal komt wel de uitdrukking x moest eens weten... voor die betekent 'stel dat x het wist', met als implicatie 'dan zou hij of zij (aangenaam of onaangenaam) verrast zijn'. Voorbeelden:
| (13) | Pieter moest eens weten dat zijn aanstaande schoonzoon in een kraakpand woont!
| (14) | Dieneke moest eens weten dat we op dit ogenblik zo dicht bij haar in de buurt zijn!
Dit gebruik is vergelijkbaar met dat van mocht(en) in een zin als (36), zij het dat mochten daar - althans in de standaardtaal - niet vervangbaar is door moesten. Opmerking 1
| Heeft moeten de oneigenlijk-modale betekenis van 'genoodzaakt zijn' of 'verplicht zijn', dan is een conditionele zin met moest(en) (= zou(den) moeten) natuurlijk wel gewoon mogelijk:
| (ia) | Moesten de mensen hun radio inleveren, dan kwamen ze zeker in opstand.
| (ib) | Als de mensen hun radio moesten inleveren, dan kwamen ze zeker in opstand.
| (ic) | Als de mensen hun radio zouden moeten inleveren, dan kwamen ze zeker in opstand.
Voor moeten in of-zinnen die een negatieve voorwaarde noemen voor het eerste lid van een nevenschikking (exclusieve disjunctie), zie men . |