| Voornaamwoorden en equivalenten | [ 14·4·3·2 ]
| Een substantief kan in plaats van met een lidwoord ook gecombineerd worden met een bijvoeglijk voornaamwoord. Bijvoeglijke voornaamwoorden hebben ongeveer dezelfde functie als de lidwoorden. Ze kunnen ook in dezelfde positie voorkomen. Het genus en het getal veroorzaken vormverschillen bij de voornaamwoorden, zoals deze/dit, die/dat, en dergelijke. Zie hiervoor . De bijvoeglijke voornaamwoorden of equivalenten ervan die in de tweede positie kunnen staan, behoren tot één van de volgende vier categorieën:
| [1] bezittelijke voornaamwoorden (deze worden behandeld in ), bijv.:
| (1) | mijn broek
| (2) | onze tuin
| (3) | ons huis
[2] aanwijzende voornaamwoorden (zie ), bijv.:
| (4) | deze bloem
| (5) | dit potlood
| (6) | die krant
| (7) | dat geraamte
| (8) | zo'n kind
| (9) | zulke mooie doosjes
In plaats van zulk(e) kan men in informele taal ook van + die (of een andere aanwijzend (voornaam)woord) gebruiken (zie ). Vergelijk in (10) en (11) de (a) - en (b) -voorbeelden met elkaar:
| (10a) | Hij gaat altijd met zulke rare mensen om.
| (10b) | Hij gaat altijd met van die rare mensen om. <informeel>
| (11a) | Bea eet zulke Brusselse wafels altijd met suiker.
| (11b) | Bea eet van die Brusselse wafels altijd met suiker. <informeel>
Na werkwoorden met het vaste voorzetsel van (bijv. houden van) is in informeel taalgebruik theoretisch een opeenvolging van tweemaal van mogelijk, maar dit wordt in de praktijk vermeden, bijv.:
| (12) | Ik houd niet van van die zoete appels. (= 'van zulke appels') <informeel>
Opmerking
| Een naamwoordelijke constituent met van die als determinator lijkt erg op een voorzetselconstituent die wordt ingeleid door van die, zoals in het onderstaande voorbeeld:
| (i) | Bea heeft gesmuld van die Brusselse wafels.
Dit heeft tot gevolg dat zinnen waarin beide constructies op dezelfde plaats kunnen voorkomen, zoals zin (ii), dubbelzinnig zijn:
| (ii) | Bea at van die Brusselse wafels.
Zin (ii) kan een betekenis hebben die kan worden weergegeven als 'Bea at Brusselse wafels, weet je wel'. Van die is hier de determinator van de naamwoordelijke constituent van die Brusselse wafels. In deze betekenis zou men ook zulke kunnen gebruiken. Zin (ii) kan ook een betekenis hebben die kan worden weergegeven met 'Bea at van een bepaalde verzameling wafels'. In die betekenis hebben we te maken met een voorzetselconstituent van die Brusselse wafels. |
Verwantschap met zulk(e) vertonen ook de woorden dergelijk(e), soortgelijk(e), dusdanig(e) en zodanig(e), die samen met een lidwoord kunnen optreden (zie hiervoor ). De genoemde woorden worden behandeld in . [3] vragende voornaamwoorden (zie ), bijv.:
| (13) | welke boom?
| (14) | welk gerecht?
| (15) | welk'dat' (bedoel je)?
[4] betrekkelijke voornaamwoorden (zie ), bijv.:
| (16) | (Pietje Bell, ) welke aardige serie (ik met genoegen gelezen heb (...).)