| Betekeniscategorieën van adjectieven | [ 6·2·1 ]
| Bij de adjectieven kan men de volgende betekeniscategorieën onderscheiden.
| [1] Eigenschapswoorden; Eigenschapswoorden noemen een bijzonderheid die niet aan bepaalde omstandigheden gebonden is. Hierbij kan men verder een onderscheid maken in:
| [a] adjectieven die een zintuiglijk of fysisch waarneembare eigenschap aangeven, waaronder vorm en kleur, bijv.: een vierkant doosje, een driehoekig verkeersbord, die gelijkbenige driehoek, cilindrische inhoudsmaten, het tweedelige standaardwerk; een groene appel, een knalrood jurkje; een dikke boom, een hoge hoed, een koele drank, een vrij lang verhaal, buigzaam materiaal; [b] adjectieven die een gedachte eigenschap of een door redenering (bijv. vergelijking, enz.) afgeleide eigenschap noemen, respectievelijk bijv.: die aardige jongen, een prachtige beukenlaan, een tamelijk moeilijk hoofdstuk, interessante mededelingen, dat oersaaie boek; een doelmatige aanpak, tegenstrijdige berichten, de originele tekst, een erg actueel onderwerp, een zeer leesbaar boek, een onverklaarbare oorzaak, een beestachtige moord, houtkleurig papier; [c] adjectieven die een 'typische' eigenschap aangeven, te omschrijven met 'eigen aan, behorend tot, afkomstig van + substantief'; ze komen overeen met een achter het substantief geplaatste voorzetselconstituent, bijv.: plantaardige olie (= 'olie van planten'), dierlijke vetten (= 'vetten van dieren'), de menselijke geest (= 'de geest van de mens'), wiskundige formules (= 'formules uit de wiskunde'), een taalkundig geschrift (= 'een geschrift over of uit de taalkunde'), democratische beginselen (= 'beginselen van de democratie'). Bepaalde adjectieven kunnen zowel tot subcategorie [b] als tot subcategorie [c] behoren, naargelang van de afgeleide of de eigenlijke betekenis ervan. Zo behoren dierlijk (= 'van, afkomstig van een dier') evenals menselijk (= 'van, eigen aan de mens') tot groep [c], maar dierlijk (= 'als van dieren') en menselijk (= 'als van mensen') tot groep [b].
[2] Adjectieven die de oorsprong van of enig verband met een zelfstandigheid noemen; Deze adjectieven sluiten nauw bij subcategorie [1][c] aan. Ze hangen samen met de klasse van de eigennamen. Het zijn namelijk allemaal:
| [a] afleidingen van geografische namen, bijv.: Friese nagelkaas, de Belgische consul, een Japanse nachtegaal, de Europese Unie, een Weense operette, Zeeuwse mosselen, het Vietnamese volk; [b] afleidingen van persoonsnamen, bijv.: de Kantiaanse categorieën, Vondeliaanse klanken, de marxistische leer, de euclidische meetkunde, de Gregoriaanse kalender.
[3] Stofadjectieven; Stofadjectieven noemen de stof waaruit de zelfstandigheid bestaat, bijv.: een zilveren zakhorloge, een plastic dopje, die betonnen muur, dat gietijzeren hekje, een tinnen potje, de glazen stolp, haar kanten mutsje. [4] Toestandswoorden; Toestandsaanduidende adjectieven zijn adjectieven die een min of meer toevallige en voorbijgaande bijzonderheid aanduiden, die uit de omstandigheden voortvloeit; hiertoe kan men rekenen:
| [a] adjectieven zoals in: het zieke kind, een dronken vrouw, blije mensen, een bange poes, natte sokken, de boze leraar, een volle tank; [b] adjectieven die een nauwe eenheid vormen met een werkwoord, zoals: afhandig (maken), braak (liggen), wijs (maken), kwijt (raken), , en adjectieven die met een koppelwerkwoord verbonden worden en een voorzetselvoorwerp of een oorzakelijk voorwerp vereisen, zoals: bezig (zijn met), betrokken (zijn bij), bijster (zijn), indachtig (zijn), opgewassen (zijn tegen). De adjectieven in [4b] hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat ze niet zonder meer bijvoeglijk gebruikt kunnen worden .
[5] Adjectieven die een algemene tijdsaanduiding (verleden - heden - toekomst), een tijdsduur, een afstand, een richting of een niet geografisch bepaalde plaats aangeven; Voorbeelden van deze categorie zijn: het voorbije weekend, de huidige moeilijkheden, aanstaande zaterdag, verleden maand, de toenmalige voorzitter, het toekomende jaar; een jaarlijkse vergadering, een vierjarige overeenkomst, de vierdaagse werkweek; de zeer nabije toekomst, het recente verleden; een ver land; een linkse deur, een zijwaartse beweging, een voorwaartse pas. . Voor geografische plaatsadjectieven zie men [2][a]. Reeksaanduidingen zoals middelste, onderste, voorste, laatste , en dergelijke, bijv. in de middelste groep , de onderste plank , de voorste rij en de laatste dag , met als gemeenschappelijk morfologisch kenmerk dat ze op -ste uitgaan, kunnen ook beschouwd worden als rangtelwoorden (vergelijk eerste ). [6] Modale adjectieven of oordeelswoorden; Dergelijke adjectieven kunnen een gevoelsmodaliteit uitdrukken, bijv.: dat verdomde boek, dat stomme beest, die bliksemse (drommelse/donderse/duivelse/dekselse) jongen, of een verstandsmodaliteit , bijv.: de vermoedelijke dader, een schijnbare tegenstelling, de stellige verzekering, een mogelijke indeling.