| Het gebruik | [ 5·2·3·2 ]
1 | De vorm ikke behoort tot het informele taalgebruik. Hij komt vooral in de taal van kinderen voor, maar ook wel daarbuiten, met name om emotionele nadruk aan te geven. Voorbeelden:
| (1) | (Moeder: ) Wie wil er een gebakje? (Kind: ) Ikke! <informeel>
| (2) | A: Dat moet jij maar eens even doen. B: Ikke?! <informeel>
2 | In afwijking van het algemene gebruik kunnen de meervoudige vormen ook naar één enkele spreker verwijzen. Dit gebeurt in de volgende gevallen:
| [a] in bijzonder taalgebruik van hoogwaardigheidsbekleders bijv. koningen, pausen); Men noemt deze stijlfiguur majesteitsmeervoud (pluralis majestatis). In dit geval wordt altijd de volle vorm gebruikt. Een voorbeeld is:
| (3) | Wij, Beatrix, koningin der Nederlanden... <formeel>
[b] in formeel taalgebruik ter vermijding van de ik-vorm; Men noemt dit gebruik, dat vroeger meer voorkwam dan tegenwoordig, wel bescheidenheidsmeervoud (pluralis modestiae). Een voorbeeld is:
| (4) | Zoals we hierboven reeds aantoonden, is dit criterium onbruikbaar. <formeel>
Doordat de schrijver of spreker zich identificeert met de lezer of toegesprokene - om een als minder discreet aangevoelde directe aanspreking te vermijden - kan het voornaamwoord van de eerste persoon in feite de functie van een voornaamwoord van de tweede persoon gaan vervullen, bijv.:
| (5) | Zoals wij in zagen... <formeel>
| (6) | We hebben zojuist gehoord dat... <formeel>
[c] in situaties met een paternalistisch (of maternalistisch) karakter; Ook hier komt het gebruik van we (eerder dan het beklemtoonde wij) met de functie van een voornaamwoord van de tweede persoon voor, bijv.:
| (7) | (moeder tot een klein kind: ) Nu gaan we lekker slapen.
| (8) | (verpleegster tot een patiënt: ) Wat hebben we nou gedaan? Al het eten laten staan?
[d] in informeel taalgebruik; In dit geval kan we ( geen wij ) voor ik gebruikt worden, bijv.:
| (7) | Kom, we zullen maar weer eens opstappen. (we = 'ik') <informeel>
Voor we met een algemene, vage referentie (= 'men'): . |