| Dan, als (ongelijkheid) | [ 10·3·14·5 ]
| Om de ongelijkheid van twee elementen aan te duiden na de vergrotende trap van een adjectief of bijwoord of na de woorden ander en anders, alsmede in de betekenis 'behalve' na ontkennende woorden als niemand, niets, worden de voegwoorden dan en als gebruikt. Ze kunnen constituenten en bijzinnen inleiden. In geschreven taal komt meestal dan voor; het heeft in ieder geval de voorkeur als herhaling van als erdoor voorkomen wordt (zie zin (4), waarin ook een voegwoord van hoedanigheid voorkomt; vergelijk ). Voorbeelden:
| (1) | Zijn zusje is al groter als hij.
| (2) | Jij doet het heel anders dan ik het gedaan heb.
| (3) | Er was niemand in de kerk dan de pastoor en de organist.
| (4) | Als politiek manifest sla ik dit boek hoger aan dan als roman.
Het voegwoord als is in deze functie niet voor alle taalgebruikers aanvaardbaar . Voor velen is dan zelfs een sjibbolet voor correct Nederlands. Wie moeilijkheden op dit gebied wil vermijden, kan zich daarom beter van het gebruik van ongelijkheid-aanduidend als - waar op zichzelf beschouwd geen enkel bezwaar tegen bestaat - onthouden. Opmerking 1
| In strijd met de regels wordt dan ook wel gebruikt in plaats van het gelijkheid-aanduidende als . Dit gebeurt vooral als er een negatie in de zin voorkomt, waardoor 'ongelijkheidsbetekenis' ontstaat. Bovendien kan het willen vermijden van als (wel 'als-fobie' genoemd) een rol spelen. Voorbeelden:
| (i) | Zij is toch niet even groot dan haar broertje? <<uitgesloten>>
| (ii) | Dit is niet zozeer moeilijk dan wel ingewikkeld. <<uitgesloten>>
Opmerking 2
| Ten onrechte wordt dan vaak weggelaten in niet dan nadat. In plaats van bijv. (ia) wordt dan (ib) gezegd of geschreven, waardoor het omgekeerde wordt uitgedrukt van wat er bedoeld wordt:
| (ia) | Ik wil je graag gelukwensen met deze prestatie, maar niet dan nadat ik één kritische opmerking gemaakt heb. (= '... alleen nadat...'; '...niet voordat...'; '...maar ik wil eerst een kritische opmerking maken')
| (ib) | Ik wil je graag gelukwensen met deze prestatie, maar niet nadat ik één kritische opmerking gemaakt heb. ( in de betekenis van (ia))
Zie ook . |